Biznes

Granice dostępności właściciela mikrofirmy: kiedy odbierać telefony, kiedy oddzwaniać i jak nie zamienić obsługi klienta w całodobowy dyżur

W mikrofirmie telefon bardzo często dzwoni bezpośrednio do właściciela. To on odbiera zapytania, umawia terminy, rozmawia z klientami, wyjaśnia szczegóły, reaguje na problemy i jednocześnie wykonuje właściwą pracę. Na początku taka dostępność wydaje się zaletą. Klient ma szybki kontakt, właściciel pilnuje spraw osobiście, nic nie ginie po drodze. Problem zaczyna się wtedy, gdy telefon przestaje być narzędziem obsługi, a staje się całodobowym dyżurem.

Wielu właścicieli małych firm czuje, że musi odebrać zawsze. Gdy nie odbierze, bo pracuje, jedzie samochodem, jest u innego klienta, odpoczywa albo po prostu potrzebuje skupienia, pojawia się poczucie winy. „Może klient pójdzie do konkurencji”, „może pomyśli, że go lekceważę”, „może to pilne”. Takie myślenie szybko prowadzi do sytuacji, w której właściciel jest dostępny formalnie dla wszystkich, ale realnie nie ma czasu na spokojne wykonanie pracy.

Dobra obsługa klienta nie polega na tym, że właściciel odbiera telefon o każdej porze i natychmiast reaguje na każdą wiadomość. Dobra obsługa polega na tym, że klient wie, kiedy i jak może się skontaktować, czego może oczekiwać i w jakim czasie dostanie odpowiedź. Granice dostępności nie są więc brakiem profesjonalizmu. Przeciwnie, są jednym z warunków prowadzenia firmy w sposób przewidywalny.

Dostępność bez zasad szybko staje się chaosem

W małej firmie łatwo pomylić dostępność z gotowością do natychmiastowej reakcji. Klient dzwoni, właściciel odbiera. Klient pisze wieczorem, właściciel odpisuje. Klient wysyła wiadomość w weekend, właściciel „tylko szybko” odpowiada. Po pewnym czasie klient uznaje taki tryb za normalny. Nie dlatego, że jest złośliwy, ale dlatego, że firma sama go tego nauczyła.

Jeżeli właściciel przez kilka miesięcy odbiera telefony po godzinach, trudno później dziwić się, że klienci dzwonią po godzinach. Jeżeli odpowiada natychmiast na każdą wiadomość, klient zaczyna zakładać, że szybka reakcja jest standardem. Jeżeli firma nie komunikuje godzin kontaktu, klient ustala je sobie sam. W praktyce oznacza to, że granice, których właściciel nie wyznaczy, zostaną wyznaczone przez cudze oczekiwania.

Chaos dostępności ma też drugi koszt: rozbija dzień pracy. Telefon w trakcie skupienia, rozmowa między dwoma zadaniami, szybkie odpisywanie na wiadomości, powrót do przerwanej pracy, sprawdzanie, kto dzwonił. Każda taka rzecz wydaje się mała, ale razem tworzy potężne obciążenie. Właściciel cały dzień jest zajęty, ale wieczorem ma poczucie, że najważniejsze zadania nadal nie są zrobione.

Nie każdy telefon wymaga natychmiastowego odebrania

Wielu przedsiębiorców ma odruch odbierania każdego połączenia. To zrozumiałe, zwłaszcza gdy firma żyje z kontaktu z klientem. Nie oznacza to jednak, że każde połączenie jest równie ważne. Inaczej trzeba traktować pilny problem u klienta, inaczej nowe zapytanie ofertowe, inaczej rozmowę o terminie, a jeszcze inaczej telefon od osoby, która chce tylko ogólnie porozmawiać o możliwościach współpracy.

Warto rozdzielić połączenia na te, które rzeczywiście wymagają szybkiej reakcji, i te, które mogą poczekać. Jeśli firma świadczy usługę, w której awarie są częścią zakresu, zasady pilnego kontaktu powinny być ustalone osobno. Jeśli jednak większość połączeń dotyczy pytań, terminów, wycen i zwykłych ustaleń, nie ma powodu, aby każde z nich przerywało pracę natychmiast.

Odbieranie telefonu w każdej sytuacji bywa też nieprofesjonalne. Rozmowa prowadzona w pośpiechu, na schodach, w sklepie, przy innym kliencie albo w trakcie jazdy nie zawsze pomaga. Czasem lepiej nie odebrać, spokojnie sprawdzić sprawę i oddzwonić wtedy, gdy można rozmawiać rzeczowo. Klient zwykle bardziej doceni konkretną odpowiedź po godzinie niż nerwową rozmowę odbytą w złym momencie.

Godziny kontaktu warto ustalić nawet w jednoosobowej firmie

Nie trzeba mieć recepcji, sekretariatu ani działu obsługi, żeby ustalić godziny kontaktu. Właśnie w mikrofirmie jest to szczególnie ważne, bo właściciel nie może jednocześnie odbierać wszystkich telefonów, wykonywać pracy, jeździć do klientów, prowadzić administracji i odpoczywać. Jeśli nie ma jasnych godzin kontaktu, każdy moment dnia może zostać potraktowany jako dostępny.

Godziny kontaktu nie muszą być sztywne jak w urzędzie. Mogą być praktyczne: telefony odbierane w dni robocze w określonych godzinach, wiadomości obsługiwane raz lub dwa razy dziennie, sprawy pilne zgłaszane konkretnym kanałem. Ważne, żeby klient wiedział, czego się spodziewać. Sama informacja „odpowiadamy w dni robocze” potrafi zmniejszyć presję natychmiastowej reakcji.

Warto też odróżnić godziny pracy od godzin kontaktu. Firma może pracować nad zleceniami od rana, ale telefony odbierać dopiero od określonej godziny. Może wykonywać zadania twórcze lub techniczne w blokach skupienia, a na rozmowy przeznaczać konkretne okna czasowe. To nie jest unikanie klienta. To sposób na to, żeby praca była faktycznie wykonywana, a nie ciągle przerywana.

Oddzwanianie też powinno mieć zasady

Jeżeli właściciel nie odbierze telefonu, powinien mieć prostą zasadę oddzwaniania. Bez niej łatwo wpaść w dwa skrajne warianty. Pierwszy: oddzwania natychmiast, nawet jeśli tylko na chwilę odłożył telefon. Drugi: odkłada oddzwonienie tak długo, że klient czuje się zignorowany. Oba warianty są złe, bo pierwszy niszczy skupienie, a drugi osłabia zaufanie.

Rozsądne rozwiązanie to ustalenie stałych momentów na oddzwanianie. Na przykład po zakończeniu pracy u klienta, po wyjściu ze spotkania, po zamknięciu bloku pracy albo pod koniec dnia roboczego. Dzięki temu telefon nie steruje całym dniem. Właściciel wie, kiedy wróci do połączeń, a klient nie musi dostawać odpowiedzi w tej samej minucie.

Warto też korzystać z krótkich wiadomości. Jeśli nie można odebrać, można później napisać: „Oddzwonię dziś po 15:00” albo „Proszę krótko opisać sprawę SMS-em lub mailem, wrócę z odpowiedzią”. Taka wiadomość zamyka niepewność. Klient widzi, że nie został zlekceważony, a właściciel nie musi natychmiast przerywać pracy.

Trzeba odróżnić sprawy pilne od spraw wygodnych dla klienta

Nie wszystko, co klient nazywa pilnym, naprawdę jest pilne. Czasem sprawa jest pilna, bo dotyczy awarii, blokady działania, błędu wymagającego szybkiej reakcji albo terminu, którego nie da się przesunąć. Czasem jednak „pilne” oznacza po prostu: klient właśnie sobie przypomniał, klient chce mieć odpowiedź teraz, klient odkładał decyzję przez tydzień, a teraz oczekuje natychmiastowego działania.

Mikrofirma powinna mieć własną definicję pilności. Inaczej każda sprawa klienta może przeskoczyć wszystkie inne zadania. To szczególnie niebezpieczne przy stałych klientach, którzy przyzwyczaili się do szybkiej reakcji. Jeżeli właściciel zawsze rzuca wszystko, żeby zająć się najgłośniejszym tematem, spokojni i dobrze zorganizowani klienci zaczynają przegrywać z tymi, którzy najmocniej naciskają.

W praktyce warto jasno mówić, co jest trybem pilnym, a co zwykłym. Jeżeli firma nie oferuje obsługi awaryjnej po godzinach, nie powinna jej po cichu świadczyć. Jeżeli oferuje, powinna określić zasady: kiedy działa, czego dotyczy, ile kosztuje i jak jest zgłaszana. Brak takich zasad prowadzi do sytuacji, w której każdy nagły telefon staje się wyjątkiem, a wyjątki po czasie zamieniają się w codzienność.

Dostępność po godzinach powinna być świadomą decyzją, nie odruchem

Niektóre firmy rzeczywiście muszą być dostępne po godzinach. Dotyczy to na przykład usług awaryjnych, opieki nad systemami, sytuacji technicznych albo branż, w których szybka reakcja jest częścią oferty. Problem zaczyna się wtedy, gdy dostępność po godzinach nie jest usługą, tylko skutkiem braku granic. Właściciel odbiera, bo telefon dzwoni. Odpisuje, bo widzi wiadomość. Pracuje wieczorem, bo klient naciska.

Jeżeli kontakt po godzinach jest częścią oferty, powinien być nazwany i wyceniony. Klient wtedy rozumie, że kupuje podwyższony poziom dostępności. Jeżeli nie jest częścią oferty, właściciel powinien mieć prawo wrócić do sprawy w kolejnym dniu roboczym. To nie jest gorsza obsługa. To normalny model pracy.

Najbardziej męczący jest stan pośredni: firma oficjalnie nie oferuje dyżuru, ale nieoficjalnie stale go pełni. Wtedy klient dostaje więcej, niż kupił, a właściciel ponosi koszt, którego nie uwzględnił w cenie. Po czasie rodzi to frustrację, bo przedsiębiorca czuje, że klienci „wchodzą mu na głowę”. Często jednak to firma sama stworzyła taki standard, odpowiadając zawsze i wszędzie.

Telefon nie może zastępować porządku w ustaleniach

Rozmowa telefoniczna jest szybka, ale ma jedną słabość: ustalenia łatwo znikają. Klient coś powie, właściciel coś obieca, pojawi się zmiana terminu albo nowy element zakresu, a po kilku dniach każda strona pamięta rozmowę inaczej. Im więcej spraw załatwia się wyłącznie telefonicznie, tym większe ryzyko nieporozumień.

Dlatego ważniejsze ustalenia po rozmowie warto potwierdzać pisemnie. Nie musi to być długi mail. Wystarczy kilka zdań: co zostało ustalone, co jest kolejnym krokiem, kto ma coś dostarczyć, jaki jest termin, czy zmiana wpływa na cenę. Taki nawyk zmniejsza liczbę telefonów, bo klient ma punkt odniesienia. Zmniejsza też ryzyko, że rozmowa telefoniczna stanie się źródłem sporu.

Właściciel mikrofirmy powinien też uważać na podejmowanie decyzji w pośpiechu. Klient dzwoni, pyta, czy „da się jeszcze szybko dodać jedną rzecz”, a przedsiębiorca odpowiada automatycznie: „dobrze, zobaczymy”. Potem okazuje się, że ta jedna rzecz oznacza kilka godzin pracy. Lepiej powiedzieć: „sprawdzę i wrócę z informacją”, niż składać obietnice między jednym zadaniem a drugim.

Natychmiastowa reakcja nie zawsze buduje lepszą relację

Wielu właścicieli zakłada, że im szybciej odpowiadają, tym lepiej klient ocenia firmę. Często to prawda, ale tylko do pewnej granicy. Szybkość bez jakości niewiele daje. Jeśli właściciel odpowiada natychmiast, ale chaotycznie, bez sprawdzenia sprawy, z niepełnymi informacjami albo w nerwach, klient nie dostaje dobrej obsługi. Dostaje tylko szybką reakcję.

Klientom zwykle bardziej zależy na przewidywalności niż na tym, żeby właściciel był dostępny w każdej minucie. Chcą wiedzieć, kiedy dostaną odpowiedź, co się dzieje ze sprawą i czy firma panuje nad tematem. Jeżeli przedsiębiorca komunikuje się jasno, oddzwania w rozsądnym czasie i dotrzymuje ustaleń, nie musi zamieniać się w całodobową infolinię.

Co więcej, zbyt szybka reakcja może podnosić oczekiwania. Klient, który raz dostał odpowiedź po kilku minutach o 22:00, może następnym razem uznać to za normalne. Dlatego warto świadomie budować standard kontaktu. Nie chodzi o chłód ani dystans. Chodzi o to, żeby dostępność była możliwa do utrzymania przez lata, a nie tylko przez kilka tygodni intensywnej współpracy.

Jak komunikować granice, żeby nie brzmiały jak odmowa pomocy

Granice dostępności trzeba komunikować spokojnie i praktycznie. Nie warto pisać do klienta z pretensją, że dzwoni za często albo po godzinach. Lepiej wskazać, jak wygląda najlepszy sposób kontaktu i kiedy firma odpowiada. Klient nie musi znać całego zaplecza organizacyjnego firmy. Ma dostać prostą informację, która pozwala mu skutecznie załatwić sprawę.

Zamiast mówić: „Nie odbieram po 17:00”, można powiedzieć: „Na wiadomości i telefony wracam w dni robocze w godzinach pracy. Jeśli sprawa wymaga przygotowania odpowiedzi, odpiszę po jej sprawdzeniu”. Zamiast mówić: „Proszę nie dzwonić w weekend”, można napisać: „Sprawy przesłane w weekend obsługujemy od najbliższego dnia roboczego”. Taki komunikat jest jasny, ale nie agresywny.

Warto też uprzedzać klientów już na początku współpracy. Jeżeli zasady kontaktu pojawiają się dopiero wtedy, gdy właściciel jest zmęczony i zirytowany, łatwo o nieprzyjemny ton. Jeśli są podane od początku, stają się normalną częścią obsługi. Klient wie, czego się spodziewać, a firma nie musi za każdym razem tłumaczyć się z nieodebranego telefonu.

Stały klient też potrzebuje zasad

Najtrudniej wyznacza się granice stałym klientom. Z nowymi klientami łatwiej ustalić zasady od początku. Przy stałych relacjach często przez lata narastają przyzwyczajenia: telefon bez zapowiedzi, wiadomości po godzinach, szybkie drobiazgi „przy okazji”, decyzje podejmowane na telefon, ciągłe dopowiadanie nowych rzeczy. Właściciel wie, że klient jest ważny, więc nie chce go zrazić.

Stały klient nie powinien jednak oznaczać klienta bez granic. Wprost przeciwnie, im dłuższa współpraca, tym bardziej przydają się jasne zasady. Dzięki nim relacja nie opiera się na domyślaniu, kto kiedy może zadzwonić i czego może oczekiwać. Można wprowadzać zmiany stopniowo: od teraz prosimy o przesyłanie ważnych ustaleń mailem, telefony obsługujemy w określonych godzinach, pilne sprawy wymagają krótkiego opisu, a prace po godzinach są ustalane osobno.

Dobry klient zwykle zrozumie takie zasady, jeśli zostaną wyjaśnione spokojnie. Problem mogą mieć ci klienci, którzy przyzwyczaili się do nadmiernej dostępności i traktują ją jako coś oczywistego. To też cenna informacja biznesowa. Jeśli współpraca opiera się na tym, że właściciel ma być stale pod telefonem, warto sprawdzić, czy cena i warunki tej współpracy rzeczywiście odpowiadają obciążeniu.

Nie każdy kanał kontaktu musi służyć do wszystkiego

Telefon, e-mail, SMS, komunikator i formularz nie powinny pełnić tej samej funkcji. Jeżeli klient może wszystkim zgłosić wszystko, firma szybko traci porządek. Jedna sprawa zaczyna się telefonem, ciąg dalszy ma w SMS-ie, pliki przychodzą komunikatorem, a decyzja pada w rozmowie. Później trudno odtworzyć, co zostało ustalone.

Warto ustalić, do czego służy każdy kanał. Telefon może służyć do krótkich wyjaśnień i pilnych spraw. E-mail do ustaleń, plików, akceptacji i podsumowań. Komunikator tylko do szybkich informacji roboczych, jeśli firma w ogóle chce go używać. Formularz do nowych zapytań. Taki podział nie musi być skomplikowany, ale powinien być konsekwentny.

Jeżeli klient przesyła ważną decyzję SMS-em, można poprosić o potwierdzenie mailowe albo samemu wysłać podsumowanie. Jeśli klient dzwoni z dużą zmianą zakresu, można powiedzieć, że po rozmowie firma prześle podsumowanie i ocenę wpływu na termin. Dzięki temu telefon nie staje się miejscem przypadkowych zobowiązań.

Granice dostępności pomagają też klientowi

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że granice są korzystne głównie dla właściciela firmy. W rzeczywistości pomagają także klientowi. Klient wie, jak najlepiej zgłosić sprawę, kiedy może oczekiwać odpowiedzi i gdzie szukać ustaleń. Nie musi dzwonić kilka razy, pisać różnymi kanałami ani domyślać się, czy wiadomość dotarła.

Brak zasad kontaktu często frustruje obie strony. Klient dzwoni, bo nie wie, kiedy dostanie odpowiedź. Właściciel nie odbiera, bo jest zajęty. Klient ponawia kontakt, właściciel czuje presję, a sprawa robi się bardziej nerwowa, niż powinna. Jasny rytm kontaktu zmniejsza takie napięcia. Nawet jeśli odpowiedź nie jest natychmiastowa, klient ma poczucie, że firma panuje nad komunikacją.

Profesjonalizm nie polega na byciu stale dostępnym. Polega na przewidywalności. Firma, która ma jasne zasady kontaktu, często wygląda poważniej niż firma, której właściciel odbiera zawsze, ale za każdym razem w pośpiechu i bez możliwości sprawdzenia sprawy.

Proste zasady kontaktu, które można wprowadzić od razu

Właściciel mikrofirmy nie musi od razu budować rozbudowanej procedury obsługi klienta. Wystarczy kilka prostych zasad, które da się realnie stosować. Najważniejsze, żeby były zgodne z tym, jak firma faktycznie działa. Nie ma sensu obiecywać odpowiedzi w ciągu godziny, jeśli właściciel przez większość dnia pracuje poza biurem. Lepiej ustalić mniej efektowną, ale prawdziwą zasadę.

  • określić godziny, w których firma odbiera telefony od klientów,
  • ustalić momenty w ciągu dnia na oddzwanianie,
  • wskazać kanał do spraw wymagających pisemnego potwierdzenia,
  • oddzielić zwykłe sprawy od spraw pilnych,
  • nie podejmować decyzji o zmianie zakresu wyłącznie w pośpiesznej rozmowie,
  • potwierdzać ważne ustalenia mailem,
  • jasno informować, że wiadomości po godzinach są obsługiwane w kolejnym dniu roboczym,
  • osobno ustalać i wyceniać obsługę awaryjną lub pracę poza standardowym czasem.

Takie zasady można wpisać do oferty, wiadomości powitalnej, stopki maila, regulaminu współpracy albo sekcji kontaktowej na stronie. Ważne, żeby nie były tylko deklaracją. Jeśli firma pisze, że odpowiada w dni robocze, a potem regularnie odpisuje w nocy, sama osłabia własne zasady.

Podsumowanie

Granice dostępności nie są luksusem zarezerwowanym dla dużych firm. W mikrofirmie są często warunkiem przetrwania normalnego rytmu pracy. Właściciel, który odbiera każdy telefon, odpisuje o każdej porze i reaguje natychmiast na każdą wiadomość, szybko przestaje zarządzać swoim dniem. Zaczyna tylko odpowiadać na cudze bodźce.

Nie chodzi o to, żeby odcinać klienta od kontaktu. Chodzi o to, żeby kontakt był uporządkowany. Klient powinien wiedzieć, kiedy firma odbiera telefony, kiedy oddzwania, które sprawy wymagają maila, co jest pilne, a co zostanie obsłużone w normalnym trybie. Taki porządek jest korzystny dla obu stron, bo zmniejsza liczbę ponagleń, nieporozumień i rozmów prowadzonych w złym momencie.

Dobra obsługa klienta nie wymaga całodobowego dyżuru, chyba że taki dyżur jest świadomą, opisaną i wycenioną usługą. W pozostałych przypadkach mikrofirmie bardziej opłaca się budować przewidywalność niż nieustanną dostępność. Właściciel, który ma czas na spokojną pracę, podejmuje lepsze decyzje, rzadziej popełnia błędy i może obsługiwać klientów w sposób bardziej rzeczowy. A to ostatecznie jest dużo cenniejsze niż odebranie każdego telefonu w tej samej sekundzie.

Autor wpisu: Grzegorz Wiśniewski – strateg i lider z 25-letnim doświadczeniem w marketingu, IT i biznesieCEO Soluma Group, mentor i doradca strategiczny Soluma Interactive, red. naczelny Mindly.pl.

← Więcej na blogu

Szukaj w Soluma Group