Czynności pozorne – czym są i jakie mogą być ich konsekwencje?

To naturalne, że każdy przedsiębiorca szuka sposobów na obniżenie swoich obciążeń podatkowych, co ładnie nazywamy „optymalizacją”. Trzeba jednak bardzo uważać, aby w tym nie przesadzić. Niektóre działania zmierzające do niezapłacenia należnego podatku mogą zostać uznane przez administrację skarbową za czynności pozorne.

Czym są czynności pozorne?

Czynności pozorne to wszelkie działania, które mają na celu stricte uniknięcie opodatkowania. Są obliczone tylko na odniesienie korzyści, a nie motywowane zabezpieczeniem przychodu przedsiębiorstwa (i nie tylko – działania pozorne mogą zostać zarzucone także podatnikom indywidualnym).

Powszechność takich działań doprowadziła do tego, że zostały one uregulowane w polskim prawodawstwie – wspomina się o nich m.in. w Ordynacji podatkowej.

Celowe unikanie opodatkowania poprzez wykorzystywanie np. kruczków prawnych, niejasności czy swobodnych interpretacji, zawsze wiąże się z ryzykiem posądzenia o podejmowanie czynności pozornych.

Przykłady czynności pozornych

Za czynność pozorną może zostać uznane np. popularne w naszym kraju tzw. kupowanie faktur. Część firm w zamian za niewielkie wynagrodzenie (np. podzielenie się VAT-em) otrzymuje faktury wystawione przez inne podmioty tylko po to, aby obniżyć podstawę opodatkowania.

Innym przykładem może być cyniczne wykorzystywanie instytucji darowizny, gdzie np. przedsiębiorca podarowuje składnik firmowego majątku komuś bliskiemu (z tzw. zerowej grupy podatkowej), po czym ta osoba sprzedaje tę rzecz np. po 6 miesiącach, dzięki czemu jest to transakcja neutralna podatkowo.

Co grozi za podejmowanie czynności pozornych?

Wbrew pozorom wykazanie, że doszło do czynności pozornej, jest stosunkowo łatwe i to na przedsiębiorcy będzie ciążyć obowiązek wykazania, że jednak było inaczej. Jeśli w trakcie kontroli skarbowej fiskus uzna, że dana czynność ma znamiona unikania opodatkowania, może nałożyć na przedsiębiorcę mandat skarbowy oraz nakazać dokonanie korekty deklaracji podatkowej, co oznacza konieczność dopłaty podatku wraz z odsetkami.

Jeśli natomiast działania pozorne miały znamiona zorganizowanej działalności przestępczej (np. niesławne karuzele vatowskie), wówczas przedsiębiorcy grozi postępowanie karno-skarbowe, które może się skończyć nie tylko wysoką karą finansową, ale nawet pozbawieniem wolności.