Rolnictwo zawsze było działalnością wysokiego ryzyka. Susza, grad, nawalne deszcze, choroby zwierząt, pożary budynków, wypadki przy pracy – jeden sezon potrafi zniweczyć kilka lat wysiłku. Dlatego system ubezpieczeń rolnych w Polsce jest mieszanką tego, co narzucone ustawowo, oraz tego, co warto dokupić dobrowolnie, żeby chronić gospodarstwo przed stratami, których budżet sam nie udźwignie.
W praktyce wielu rolników dobrze pamięta o obowiązkowym OC rolnika i budynkach rolniczych, ale dużo rzadziej sięga po ochronę upraw, zwierząt czy maszyn. Tymczasem to właśnie one często generują największe straty finansowe. Warto więc uporządkować temat: co musisz mieć z mocy prawa, a co jest po prostu rozsądnym wyborem, szczególnie przy obecnych dopłatach do składek.
Podstawą prawną jest ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Określa ona m.in. obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników oraz obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych.
Za gospodarstwo rolne uznaje się w uproszczeniu obszar użytków rolnych, gruntów pod zabudowaniami i stawami przekraczający łącznie 1 hektar i podlegający opodatkowaniu podatkiem rolnym, a także pewne gospodarstwa prowadzące działy specjalne produkcji rolnej, niezależnie od powierzchni. Jeżeli spełniasz te kryteria i prowadzisz produkcję rolną, wchodzisz w reżim obowiązkowych ubezpieczeń rolniczych, bez względu na to, czy jesteś pełnoetatowym rolnikiem, czy prowadzisz gospodarstwo „obok” innej działalności.
Rolnicy posiadający mniejsze areały nie są objęci ustawowym obowiązkiem, ale nadal mogą dobrowolnie kupić te same rodzaje polis – często na bardzo zbliżonych warunkach. W praktyce warto traktować przepisy jako minimum, a nie jako pełną listę tego, co powinno być w gospodarstwie ubezpieczone.
Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolnika jest odpowiednikiem OC komunikacyjnego, ale dla działalności w gospodarstwie rolnym. Chroni ono nie rolnika samego w sobie, tylko jego majątek – przed roszczeniami osób trzecich, którym zostanie wyrządzona szkoda „w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego”.
Ochroną objęty jest nie tylko sam właściciel, ale również domownicy i osoby pracujące w gospodarstwie (np. pomagająca rodzina, pracownicy sezonowi), o ile w okresie obowiązywania polisy wyrządzą szkodę osobie trzeciej. Może to być na przykład:
Obowiązek zawarcia umowy OC rolnika powstaje w dniu objęcia w posiadanie gospodarstwa rolnego i dotyczy całego okresu, w którym gospodarstwo jest prowadzone. Za brak ważnej polisy przewidziane są kary – co roku ogłaszane, powiązane z minimalnym wynagrodzeniem. W 2025 r. opłata za brak OC rolnika wynosi równowartość jednej dziesiątej minimalnego wynagrodzenia za pracę, a za brak ubezpieczenia budynków rolniczych – jednej czwartej minimalnego wynagrodzenia.
Ważna uwaga: OC rolnika nie zastępuje OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Zarejestrowany ciągnik, przyczepa czy samochód nadal muszą mieć własne, odrębne OC komunikacyjne. OC rolnika „wchodzi do gry” przy szkodach, które nie są objęte polisami komunikacyjnymi, a mają związek z prowadzeniem gospodarstwa.
Drugim filarem ubezpieczeń obowiązkowych jest polisa budynków rolniczych od ognia i innych zdarzeń losowych. Obejmuje ona budynki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 20 m², posiadające fundamenty i dach oraz trwale związane z gruntem. Nie ma znaczenia, czy jest to budynek mieszkalny, czy inny budynek gospodarczy – jeśli spełnia powyższe kryteria i należy do gospodarstwa, co do zasady podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu.
Obowiązek ubezpieczenia budynku rolniczego powstaje z dniem pokrycia go dachem. Oznacza to, że nawet nowo wznoszone obiekty trzeba objąć ochroną już po zamknięciu stanu surowego. Celem tej polisy jest ochrona konstrukcji budynków przed skutkami zdarzeń losowych, takich jak pożar, uderzenie pioruna, eksplozja, huragan, powódź, grad, lawina czy zalanie. Ustawowe minimum może być w praktyce rozszerzane o dodatkowe ryzyka w ramach dobrowolnych rozszerzeń, ale sam obowiązek dotyczy właśnie podstawowej ochrony od tzw. żywiołów.
Warto mieć świadomość, czego ta polisa nie obejmuje. Obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych nie chroni mienia znajdującego się wewnątrz – maszyn, urządzeń, zapasów, płodów rolnych czy zwierząt. Nie obejmuje także namiotów, tuneli foliowych oraz budynków przeznaczonych do rozbiórki albo takich, których stan techniczny uznany został za 100% zużycia. To wszystko można co najwyżej objąć ochroną w ramach dodatkowych, dobrowolnych polis.
Jeśli gospodarstwo ma mniej niż 1 ha użytków rolnych i nie prowadzi działów specjalnych produkcji rolnej, rolnik nie jest objęty ustawowym obowiązkiem zawierania OC rolnika i obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych. Nie oznacza to jednak, że ryzyka znikają. Budynki nadal mogą spłonąć, a osoba odwiedzająca posesję nadal może doznać szkody.
W praktyce ubezpieczyciele oferują bardzo zbliżone pakiety ochrony także takim gospodarstwom, tyle że w formie dobrowolnej. Warto to szczególnie rozważyć, jeśli na niewielkim areale prowadzisz intensywną produkcję (np. sadownictwo, warzywnictwo) lub trzymasz wartościowe maszyny i sprzęt. Koszt polisy bywa znacznie niższy niż potencjalne straty po jednym większym zdarzeniu losowym.
Obowiązkowe polisy to dopiero fundament. Realną ochronę dochodów gospodarstwa buduje dopiero rozsądnie dobrany pakiet ubezpieczeń dobrowolnych. Co warto rozważyć w pierwszej kolejności?
Jednym z najważniejszych dobrowolnych ubezpieczeń jest ochrona upraw od ryzyk pogodowych i innych zdarzeń losowych. Od lat działa system dopłat do składek z budżetu państwa – co do zasady do 65% składki do 1 ha upraw rolnych i 65% składki do 1 sztuki zwierzęcia gospodarskiego w ramach wybranych umów ubezpieczenia. Oznacza to, że realny koszt ochrony ponoszony przez rolnika może być wyraźnie niższy od ceny katalogowej.
Lista upraw objętych dopłatami jest sukcesywnie rozszerzana. Poza klasycznymi grupami (zboża, rzepak, kukurydza, ziemniaki, warzywa gruntowe, drzewa i krzewy owocowe) w ostatnich latach wprowadzono też m.in. trawy nasienne. Dopłata przysługuje jednak pod warunkiem, że stawka taryfowa składki nie przekracza określonego procentu sumy ubezpieczenia (np. 15% dla większości upraw i 25% dla sadów i truskawek). W praktyce oznacza to, że jeśli wybierzesz wariant o bardzo szerokim zakresie, stawka może wyjść poza próg dopłat – i wtedy składkę pokrywasz samodzielnie.
Zakres ochrony w ubezpieczeniach upraw może obejmować m.in. grad, przymrozki wiosenne, huragan, deszcz nawalny, suszę, piorun czy ogień. Konkretny zestaw ryzyk zależy od wybranego zakładu i wariantu, dlatego kluczowe jest dokładne czytanie ogólnych warunków ubezpieczenia (OWU): co jest objęte ochroną, co wyłączone, jakie są limity odpowiedzialności i jaka jest minimalna powierzchnia uprawy do ubezpieczenia.
Drugim filarem dobrowolnej ochrony są ubezpieczenia zwierząt gospodarskich. Część z nich może być objęta polisą z dopłatą z budżetu państwa (np. bydło, trzoda chlewna, konie, owce, kozy), ale obowiązuje tu szereg wymogów – także co do stawek i zakresu ryzyk. Standardowo w ochronie pojawiają się takie zdarzenia jak padnięcie lub ubój z konieczności na skutek choroby, wypadków czy zdarzeń losowych (pożar, powódź, huragan, porażenie prądem).
Przy większych stadach strata kilkunastu sztuk po jednym zdarzeniu może być ciosem, którego gospodarstwo nie „zasklepi” przez lata. Ubezpieczenie zwierząt jest więc szczególnie ważne tam, gdzie produkcja zwierzęca jest głównym źródłem przychodu, a także w gospodarstwach rodzinnych, które utrzymują się niemal wyłącznie z jednego stada.
Park maszynowy współczesnego gospodarstwa to często setki tysięcy, a nawet miliony złotych zamrożone w ciągnikach, kombajnach, przyczepach, opryskiwaczach i innych urządzeniach. Obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych ich nie obejmuje. Dlatego warto rozważyć odrębną polisę na maszyny i mienie ruchome – chroniącą przed kradzieżą, pożarem, zniszczeniem w wypadku losowym czy uszkodzeniem w trakcie pracy.
W przypadku zarejestrowanego sprzętu (ciągniki, przyczepy) podstawą jest oczywiście OC komunikacyjne, ale sensowne bywa także autocasco na maszyny, szczególnie przy drogim, nowym sprzęcie. Przy starszych maszynach częściej wybiera się polisy „od ognia i innych zdarzeń losowych” obejmujące np. pożar w stodole czy skutki przepięć elektrycznych.
Rolnictwo należy do najbardziej niebezpiecznych zawodów. Wypadki przy pracy ze sprzętem, upadki z wysokości, przygniecenia czy urazy kończyn zdarzają się regularnie. Dobrowolne ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) może zapewnić jednorazowe świadczenie po trwałym uszczerbku na zdrowiu lub śmierci ubezpieczonego, a także pokryć część kosztów leczenia i rehabilitacji.
Ciekawym dodatkiem jest ubezpieczenie ochrony prawnej – przydaje się przy sporach z kontrahentami, sąsiadami, firmami skupującymi, a także przy sprawach związanych z szkodami wyrządzonymi przez gospodarstwo. W ramach takiej polisy ubezpieczyciel może pokrywać koszty prawnika, opinii biegłych czy opłat sądowych do określonego limitu.
Nie każde gospodarstwo potrzebuje od razu pełnego, „wypasionego” pakietu. Inne będą priorytety w małym gospodarstwie nastawionym na produkcję na własne potrzeby, inne w kilkudziesięciohektarowym gospodarstwie towarowym, a jeszcze inne w wyspecjalizowanym gospodarstwie mlecznym czy sadowniczym.
W małych gospodarstwach minimum to obowiązkowe OC i budynki (jeśli zachodzi obowiązek ustawowy), a jako pierwszy dobrowolny dodatek zwykle wybiera się ubezpieczenie najważniejszych upraw lub podstawową ochronę zwierząt. Przy większych areałach i intensywnej produkcji roślinnej rozsądnym standardem jest stała ochrona kluczowych upraw od gradu, przymrozków i nawalnych deszczy, z dopłatą do składki, oraz ubezpieczenie głównych maszyn.
W gospodarstwach wyspecjalizowanych w produkcji zwierzęcej priorytetem są polisy na stado i ciągłość produkcji (np. ochrona przed skutkami przerw w dostawie prądu dla obór lub kurników, ubezpieczenia od szkód w budynkach inwentarskich), a także dobre NNW dla osoby prowadzącej gospodarstwo i domowników zaangażowanych w pracę.
Niezależnie od tego, czy chodzi o polisy obowiązkowe, czy dobrowolne, kluczowe są ogólne warunki ubezpieczenia. Warto dokładnie sprawdzić przede wszystkim:
W praktyce bardzo przydaje się współpraca z doradcą lub agentem, który zna specyfikę rolnictwa. Nie chodzi tylko o wybór najniższej składki, ale o to, czy zakres faktycznie odpowiada temu, jak wygląda gospodarstwo i jakie ryzyka są dla niego realne.
Obowiązkowe OC rolnika i obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych to absolutna podstawa bezpieczeństwa gospodarstwa – w dodatku wymagana przez prawo. Bez nich narażasz się nie tylko na kary finansowe, ale także na sytuację, w której jeden wypadek lub pożar niszczy dorobek wielu lat pracy.
Rzeczywista ochrona zaczyna się jednak dopiero wtedy, gdy do obowiązkowego minimum dołożysz sensownie dobrane ubezpieczenia dobrowolne: upraw (korzystając z dopłat do składek), zwierząt, maszyn i mienia ruchomego, a także NNW i ewentualnie ochronę prawną. W czasach coraz częstszych anomalii pogodowych i rosnących kosztów produkcji rolniczej to nie jest „luksus”, tylko element odpowiedzialnego zarządzania ryzykiem w gospodarstwie.
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20031241152/O/D20031152.pdf – ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, regulująca m.in. obowiązkowe OC rolnika i ubezpieczenie budynków rolniczych.
https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/ubezpieczenia-obowiazkowe-ubezpieczeniowy-fundusz-gwarancyjny-i-17041156 – tekst jednolity ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, w tym rozdziały dotyczące OC rolnika i budynków rolniczych.
https://www.cdr.gov.pl/ekonomika-i-organizacja/abc-przedsiebiorcy-rolnego/3308-ubezpieczenie-budynkow-rolniczych – omówienie zasad obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych, definicji budynku rolniczego i zakresu ochrony.
https://www.gov.pl/web/rolnictwo/ubezpieczenie-upraw-rolnych-i-zwierzat-gospodarskich-w-2025-r-z-doplata-skladki-z-budzetu-panstwa – informacje MRiRW o zasadach dopłat do składek ubezpieczenia upraw i zwierząt gospodarskich w 2025 r., w tym poziomie dopłat i warunkach.
https://nawozy.eu/aktualnosci/wiadomosci-terenowe/z-kraju/polska-polnocna/nowe-doplaty-do-ubezpieczen-upraw-w-2025-roku-co-sie-zmienia – opis zmian w katalogu upraw objętych dopłatami do ubezpieczeń od 2025 r.
https://bip.czestochowa.pl/artykul/71711/1170186/obowiazkowe-ubezpieczenia-dla-rolnikow – informacje o obowiązkowych ubezpieczeniach rolników w 2025 r. oraz wysokości opłat za brak polis OC rolnika i budynków rolniczych.
Zapoznaj się z ofertą świadczoną przez członków naszej grupy biznesowej, ponad 20 różnych firm i branż.
Dołącz swoją firmę
Marki / usługi
Soluma GroupSoluma Group © 2015-2020
Nasze portale
Umów rozmowę
bok@soluma.pl
